Er zijn 3 mythes:  

  • met een stijf gezette teen loop je mank
  • met een stijf gezette teen kun je niet meer sporten 
  • een kunstgewricht in je teen is beter dan stijf zetten  

De feiten: 

  • met een stijf gezette teen is het looppatroon zo goed als ongestoord, in 95% van de gevallen beter dan vóór de operatie, die immers uitgevoerd wordt bij ernstige slijtage en klachten  
  • met een stijf gezette teen kunnen bijna alle sporten gewoon of met een kleine sportschoen aanpassing verricht worden 
  • de resultaten van een stijf gezette teen zijn op lange termijn verreweg superieur boven een kunstgewrichtje in de teen 

Wat is een hallux rigidus? 

Hallux is Latijns voor grote teen en rigidus betekent stijf, een stijve grote teen dus. Meestal komt dit door slijtage (artrose) van het grote teen gewricht. Dit gewricht is belangrijk bij het lopen, vooral het afwikkelen van de voet waarbij de grote teen omhoog beweegt. 


De meest voorkomende oorzaken van slijtage van de grote teen:

  • na een breuk of zgn micro-traumata (alsmaar kleine tikken tegen het gewricht, bijvoorbeeld bij voetballen) 
  • bepaalde ziekten als reumatoïde artritis of jicht
  • bij verlammingen en bij een jarenlang bestaande hallux valgus
  • soms ook jaren na een operatie voor een hallux valgus 
  • maar vaak is er ook geen duidelijke oorzaak aan te wijzen. 


Wat zijn de klachten van een hallux rigidus?

De belangrijkste klacht is pijn aan het grote teen gewricht. Deze kan gepaard gaan met ochtendstijfheid en startpijn (pijn bij de eerste stappen met lopen). De meeste pijn wordt gevoeld bij het afwikkelen van de voet. Omdat er dan, soms ongemerkt, meer over de buitenkant van de voet afgewikkeld wordt, kan er ook pijn in de rest van de voorvoet ontstaan. Ook kan er wisselend zwelling van het gewricht zijn. Bij langer bestaan ontstaat er meestal een bobbel aan de bovenkant bij de grote teen, de zogenaamde osteofyt. 

Hoe stel je de diagnose hallux rigidus?

Het verhaal vertelt meestal de diagnose, met bij lichamelijk onderzoek meestal een stugge teen met pijn bij bewegen. Soms zit er er een bobbel op het gewricht (osteofyt). 

De Röntgenfoto bevestigt de diagnose en vertelt soms de oorzaak. Soms is bloedonderzoek nuttig, naar bijvoorbeeld jicht.

Hoe is de behandeling van een hallux rigidus?

Deze begint meestal met een schoenaanpassing. Schoenen met een stijve zool of stijve steunzool laten minder afwikkeling toe en ontzien zo de hallux. De voorvoet afwikkeling kan ook voor een groot worden overgenomen door een afwikkelbalk (zie onder). Het nadeel hiervan deze schoenaanpassing is natuurlijk dat deze onder meerdere schoenen gemaakt  moet worden. In laatste instantie kunnen maatschoenen gemaakt. 

Het effect van kraakbeenherstel bevorderende middelen als glucosamine (tabletten) en hyaluronzuur (injecties) is (nog) niet wetenschappelijk bewezen voor een hallux rigidus en wordt daarom door de orthopedisch chirurgen in Rijswijk niet toegepast.

Wanneer de klachten onvoldoende verbeteren met genoemde behandelingen, of u helemaal iets voelt voor steunzolen en schoenaanpassingen zijn er operatieve mogelijkheden. Welke operatie mogelijk is hangt af van de ernst van de artrose, de mate van last hebt en uw activiteiten niveau. 

Er zijn in principe drie manieren van opereren: 

  • ‘Schoonmaken’ van het gewricht, de ‘cheilectomie’.

  • Vastzetten van het gewricht, de artrodese
  • Het plaatsen van een kunstgewrichtje. (Deze ingreep wordt in de Bergman Clinics niet toegepast omdat de resultaten duidelijk slechter zijn dan de artrodese)


Cheilectomie

Deze operatie is alleen mogelijk is als het gewricht nog niet té erg is aangetast. Alle botuitsteeksels (osteofyten) worden verwijderd, met name aan de bovenkant en zijkanten. Hierdoor verdwijnt niet alleen de bult aan de bovenkant, maar neemt ook de beweeglijkheid meer of minder toe. Het nadeel is dat de slijtage in het gewricht blijft bestaan. Deze kan in de loop van de tijd toenemen en ook weer klachten geven. Het voordeel is natuurlijk dat het gewricht beweeglijk blijft.



Artrodese 

Dit is de meest toegepaste operatie voor een matige tot ernstige hallux rigidus. Het gewricht

wordt vastgezet in een functionele stand, iets omhoog waardoor dus enige afwikkeling mogelijk bljift. Dit gebeurt met een plaatje en schroefjes. Dit resultaat is permanent en de pijn is definitief verdwenen. Het nadeel is duidelijk dat de grote teen niet meer kan bewegen in het gewricht met het eerste middenvoets-beentje. Er blijft overigens wel beweeglijkheid bestaan in het gewrichtje tussen de twee kootjes van de grote teen zelf. 

De artrodese is een kleine ingreep in dagopname. Voordat u naar huis gaat krijgt u een gipsschoentje van de gipsmeester, waar u een week lang niet op mag staan. U moet deze eerste week met krukken lopen. Het is belangrijk dat u zoveel mogelijk rust houdt. Na 1 week komt u terug bij de gipsmeester en krijgt u een gipsschoen waarop u mag lopen. Dit is meestal voor nog 5-6 weken. Na deze circa 7 weken, komt u op controle en verwijdert de gipsmeester het gips. Er wordt aansluitend een röntgenfoto gemaakt en u komt bij de orthopedisch chirurg.


Kunstgewricht?

Net als bij de enkelartrose worden er voor dit kleine gewricht ook wel kunstgewrichtjes geplaatst. Het verschil is echter dat de enkel prothese zich nu ontwikkeld heeft tot een betrouwbare operatie met een goed resultaat over een langere tijd. Dit is voor het kunst-gewrichtje in de grote teen nog bepaald niet het geval. De huidige stand van de wetenschap is nu zo dat een vergelijking tussen de lange termijn uitkomst van een prothese en artrodese ruimschoots in het voordeel van de artrodese uitvalt.



Resultaten

De resultaten van operaties voor een hallux rigidus zijn over het algemeen erg goed: bij de artrodese is het percentage tevreden patiënten na 10 jaar ongeveer 95%. Bij de cheilectomie ligt dat wat lager, omdat de artrose blijft bestaan en, op wat langere termijn, dan nogal eens klachten gaat geven. Gelukkig kan dan alsnog een artrodese gedaan worden. 


Complicaties

Zoals bij alle chirurgische ingrepen is er een kleine kans op complicaties. Gelukkig komen deze slechts weinig voor. Algemene complicaties zijn infectie, trombose en nabloeding. Specifieke complicaties bij hallux rigidus chirurgie zijn: een niet optimale stand, bijvoorbeeld de grote teen staat iets te veel omhoog of het niet aan elkaar groeien van het vastgezette gewrichtje. Hier kan wel iets aan gedaan worden, alleen betekent dat meestal een nieuwe operatie. Soms ontstaat een klein gebied met gevoelloosheid aan de voet, omdat een huidzenuwtje verkleefd of beschadigd kan raken door de ingreep.

Meer weten? 

Maak een afspraak voor de polikliniek in Rijswijk bij bewegingszorg.rijswijk@bergmanclinics.nl

of bel het Bergman Contact & Service Center: 088 9000 500